Başbakanlık Devlet Planlama Örgütü (DPÖ) 2015 yılı Hanehalkı Bütçe Anketi sonuçlarını açıkladı. Başbakanlık Devlet Planlama Örgütü Müsteşarı Ödül Muhtaroğlu tarafından yapılan açıklamada şunlar kaydedildi:
Hanehalkı Bütçe Anketi, Hanelerin sosyo-ekonomik yapıları, yaşam düzeyleri, tüketim kalıpları hakkında bilgi veren ve toplumun ihtiyaçlarının belirlenmesi, kullanılabilir gelirin haneler ya da fertler arasında ne şekilde dağıldığının bilinmesi ve uygulanan sosyo-ekonomik politikaların geçerliliğinin test edilmesi amacıyla kullanılan en önemli veri kaynaklarından biridir.
Hanehalkı bütçe anketinden elde edilen tüketim harcamaları bilgileri ile;
Tüketici fiyat indekslerinde kullanılacak maddelerin seçimi ve temel yıl ağırlıkların elde edilmesi,
Hanelerin tüketim kalıplarında zaman içinde meydana gelen değişikliklerin izlenmesi,
Milli gelir hesaplamalarında özel nihai tüketim harcamaları tahminlerine yardımcı olacak verilerin derlenmesi,
Gelir dağılımı ve yoksulluk sınırının belirlenmesi vb. diğer sosyo-ekonomik göstergelerin elde edilmesi amaçlanmaktadır.
HANEHALKI TÜKETİM HARCAMASI SONUÇLARI, 2015
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başbakanlık Devlet Planlama Örgütü İstatistik ve Araştırma Dairesi tarafından gerçekleştirilen 2015 Hanehalkı Bütçe araştırması sonuçları, en güncel nüfus projeksiyonlarına göre ağırlıklandırılmış ve yayınlanmıştır.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti genelinde hanehalklarının yaptığı toplam tüketim harcamalarının içinde en yüksek payı % 25.1 oranıyla Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıt harcamaları alıyor.
2015 Hanehalkı Bütçe Araştırması’ndan elde edilen sonuçlara göre; KKTC genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamalar içinde en yüksek payı % 25.1 oranıyla konut, su, elektrik,gaz ve diğer yakıt harcamaları alırken, harcamaların % 16’sını gıda oluşturmaktadır. KKTC genelinde yapılan harcamalar içinde eğitim hizmetleri harcamalarının payı ise % 7.1'dir.
KKTC’de hanehalkı başına aylık ortalama tüketim harcaması 4 651 TL’dir.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde hanehalkı başına aylık ortalama tüketim harcaması 4 651 TL
olarak tespit edilirken, bu rakam kentsel yerlerde 4 820 TL, kırsal yerlerde ise ortalama
4 421 TL olarak tespit edilmiştir.
2015 anketinde ulaştırma harcamaları için ayrılan payda 2008’e göre düşüş gözlenirken, Lokanta ve Oteller harcamaları ile eğitim harcamalarına ayrılan pay artmıştır.
2015 Hanehalkı Bütçe Anketi ile 2008 Hanehalkı Bütçe Anketi sonuçları karşılaştırıldığında; 2008 yılında % 18.9 olan gıda harcamaları payı 2015’de % 16.0, sağlık harcamaları payı % 3.5’den % 3.3’e, ulaştırma harcamaları payı % 19.4'den % 13.7'e düştüğü; konut harcamaları % 24.7’den % 25.1’e, eğitim harcamaları payı % 3.5’den % 7.1’e , kültür ve eğlenceyle ilgili harcamaları ise % 3.5’den % 8.9’a yükseldiği gözlenmiştir.
Gıdaya ayrılan payın düşmesi ile Lokanta ve Oteller grubunun payının arttığı tespit edilmiştir. 2008 Hanehalkı Bütçe Anketinde % 4 olan Lokanta ve Oteller harcama grubunun payı, 2015 Hanehalkı Bütçe Anketinde % 6.2’ye yükselmiştir.
Düşük gelirli hanehalklarının, yüksek gelirli hanehalklarına göre gıda harcamaları bütçelerinde daha fazla pay tutuyor.
Gelire göre sıralı % 20’lik gruplar itibariyle tüketim harcamalarının dağılımına bakıldığında; birinci % 20’lik grupta (en düşük geliri olan grup) yer alan hanehalklarının gıda harcamasına ayırdıkları pay % 20.5 iken, beşinci % 20’lik gruptaki (geliri en yüksek olan grup) hanehalklarının gıda harcamalarına ayırdığı payın % 11.9 olduğu gözlenmektedir. Ulaştırma hizmetleri harcamalarının oranı ise birinci % 20’lik grup için % 10.5 olurken, beşinci % 20’lik grup için % 16.0’dır.
Yüksek gelir dilimindeki olan hanehalklarının Ulaştırma, Eğlence ve Kültür, Lokanta ve Oteller Hizmetler grubundaki harcama yüzdeleri, düşük gelir dilimindekilere göre oldukça yüksektir.
Az gelir dilimdeki hanehalklarını konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubundaki harcama yüzdesinin, yüksek gelir grubundakilere göre daha fazla olduğu gözlemlenmiştir.
Harcama Türlerine Göre Aylık Ortalama Tüketim Harcamasının Dağılımı
2015 KKTC
Harcama türleri
Toplam
Hanehalkı Tüketim
Hanehalkı Başına Aylık
Harcaması (%) Harcama (TL)
Ortalama
Toplam 100.0 4651
Gıda ve alkolsüz içecekler 16.0 744
Alkollü içecek, sigara ve tütün 2.6 122
Giyim ve ayakkabı 3.1 142
Konut ,su,elektrik,gaz ve diğer yakıtlar 25.1 1165
Mobilya,ev aletleri ve ev bakım hizmetleri 4.9 226
Sağlık 3.3 154
Ulaştırma 13.7 639
Haberleşme 3.8 176
Kültür, eğlence 8.9 416
Eğitim hizmetleri 7.1 329
Otel, lokanta, pastane 6.2 289
Çeşitli mal ve hizmetler 5.3 249
2015 Anketinde 2008 Anketinde olduğu gibi en fazla harcama yapan ilçemiz Lefkoşa olurken, en az harcamayı yapan ise İskele olmuştur.
Gıda ve Alkolsüz içecekler grubunda en yüksek harcama yüzdesi 21,9% ile İskele ilçesinde gerçekleşirken, Eğitim Hizmetleri grubunda ise en yüksek harcama yüzdesi 9,0% ile Lefkoşa ilçesinde gerçekleşmiştir.
HANEHALKI GELİR DAĞILIMI SONUÇLARI, 2015
Yüzde paylar analizine göre, beşinci yüzde 20’lik grubun toplam gelirden aldığı pay, birinci yüzde 20’lik gruba göre 5.7 kattır.
Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarına göre 2015 bütçe anketinde, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirine göre oluşturulan yüzde 20’lik hanehalkı gruplarından en yüksek gelire sahip beşinci gruptakilerin toplam gelirden aldığı pay % 40.6 iken, en düşük gelire sahip birinci gruptakilerin toplam gelirden aldığı pay % 7.1’dır.
Buna göre, beşinci yüzde 20’lik grubun toplam gelirden aldığı payın birinci yüzde 20’lik grubun toplam gelirden aldığı paya oranını veren P80/P20 eşitsizlik ölçüsü 5.7 kattır.
Kentsel yerleşim yerleri için beşinci yüzde 20’lik grubun payının birinci yüzde 20’lik grubun payına oranı (P80/P20) 5.8 kat, kırsal yerleşim yerleri için ise 5.6 kat olarak hesaplanmıştır.
2015 anketinde, Gelir dağılımı eşitsizlik ölçütlerinden Gini katsayısı 2008 anketine göre yükseliş gösterdi.
2008 ile 2015 Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçları karşılaştırıldığında; 2008 yılında Gelir dağılımı eşitsizlik ölçütlerinden gini katsayısı, KKTC için 0.33, kentsel yerleşim yerleri için 0.34, kırsal yerleşim yerleri için 0.32 iken , 2015 anketinde KKTC için 0.34, kentsel yerleşim yerleri için 0.35, kırsal yerleşim yerleri için ise 0.33 olarak hesaplanmıştır. Gini katsayısı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımında eşitliği, 1’e yaklaştıkça gelir dağılımında bozulmayı ifade etmektedir.
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelire göre sıralı 20'lik gruplar, 2015
Yüzde 20'lik fert grupları KKTC Kent Kır
Toplam
Birinci yüzde 20(*)
İkinci yüzde 20
Üçüncü yüzde 20
Dördüncü yüzde 20
Beşinci yüzde 20(*) 100 100 100
7.1 7.1 7.1
12.1 11.8 12.4
16.9 16.5 17.5
23.3 23.4 23.5
40.6 41.2 39.5
Gini katsayısı
Son yüzde 20/İlk yüzde 20 (P80/20) 0.34 0.35 0.33
5.7 5.8 5.6
(*) Fertler eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirlerine göre küçükten büyüğe doğru sıralanarak 5 gruba ayrıldığında; "Birinci yüzde 20'lik grup" geliri en düşük olan grubu, "Beşinci yüzde 20'lik grup" ise geliri en yüksek olan grubu tanımlamaktadır.
2015 yılı ortalama yıllık hanehalkı kullanılabilir gelir, 2008 anketine göre 45,702 TL’den 56,031 TL’ye yükseldi.
KKTC’de hanehalkı başına düşen ortalama yıllık kullanılabilir gelir 56 031 TL.
İlçelere bakıldığında; Lefkoşa İlçesi 64 796 TL ile ortalama yıllık hanehalkı kullanılabilir geliri en yüksek olan ilçe durumundadır. Bunu, 55 230 TL’lik ortalama gelir ile Girne İlçesi izlemektedir. En düşük ortalamaya sahip ilçe ise 43 891 TL ile İskele İlçesi’dir.
Toplam gelir içinde en fazla payı maaş-ücret gelirleri almaktadır.
Maaş-ücret gelirleri % 57.6’lik oranla toplam gelir içerisinde en fazla paya sahiptir. Bunu % 24.4 ile devletten transferler (Emeklilik, Sosyal Yardım v.s.), % 8.0 ile müteşebbislik gelirleri izlemektedir.
Toplam gelirin % 30.0’ını oluşturan transferlerin % 81.3’ünü devlet trasferleri oluşturmaktadır.
Toplam gelir içinde transferlerin (devletten, yurtdışından ve özel taransferler) payı %30.0’dır. Bunun % 81.3’ünü devlet transferleri oluşturmaktadır. (Devlet transferlerinin toplam gelir içindeki payı % 24.4, yurt dışından transferlerin payı %4.8 ve özel transferlerin payı ise %0.9’dur.)
Devlet transferlerinin, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirlerine göre oluşturulan yüzde 20’lik gruplardaki dağılımına bakıldığında; birinci yüzde 20’lik grubun devlet transferlerinden payı % 6.2 iken, beşinci yüzde 20’lik grubun aldığı pay % 42.6’dır.
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelirleri kullanılarak çeşitli göreli yoksulluk sınırları (eşdeğer hanehalkı kullanılabilir medyan gelirin % 40, % 50, % 60 veya % 70’ine göre) hesaplanmaktadır.
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir medyan gelirin %50’si dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre; 2008 anketinde nüfusun %14.8’i yoksulluk riski altında iken 2015 anketinde %15.4’ü yoksulluk riski altındadır. Kentsel ve kırsal yerler için ayrı ayrı hesaplanan yoksulluk sınırlarına göre, kentsel yerlerde bu oran %14.0 iken, kırsal yerlerde %17.2’dir.
Hanehalkı Bütçe Anketi ile ilgili daha detaylı bilgilere www.info.dpo@gov.ct.tr sitesinde ulaşılabilmektedir.